Maintenance is Care: เมื่อการบำรุงรักษาคือการดูแลชีวิต

จักรพันธ์ ภวังคะรัตน์

Head of Property Management, JLL Thailand

Advisory Committee, Air-Conditioning Engineering Association of Thailand

Member ASHRAE, Board of Governors - ASHRAE Thailand Chapter

14 January 2026

วันที่ห้องผ่าตัดต้องหยุด ทั้งที่เครื่องจักรยังทำงาน

ในเช้าวันหนึ่งของโรงพยาบาลขนาดใหญ่แห่งหนึ่ง ห้องผ่าตัดหลายห้องต้องหยุดทำงานกะทันหันโดยไม่มีใครคาดคิด คนไข้ถูกเลื่อนการผ่าตัดออกไป ญาติที่ลางานมาเฝ้าต้องนั่งรอด้วยความกังวล ทีมแพทย์ต้องปรับตารางกันใหม่ทั้งวัน และเจ้าหน้าที่ฝ่ายอาคารเริ่มได้รับสายโทรศัพท์ที่คุ้นเคยดี เสียงแจ้งเตือนเรื่องความชื้นที่สูงเกินเกณฑ์กำลังดังขึ้นในระบบอาคาร ค่าความชื้นสัมพัทธ์ในห้องผ่าตัดขยับขึ้นไปเกินมาตรฐานที่กำหนดไว้เพื่อความปลอดภัยในการผ่าตัด แม้เครื่องจักรทุกตัวจะยังเปิดทำงานอยู่ตามปกติ แต่ห้องก็ไม่สามารถใช้งานได้ เพราะอากาศที่ควรแห้งสำหรับการรักษากลับมีความชื้นสูงเกินไปจนเสี่ยงต่อการติดเชื้อและความผิดพลาดทางการแพทย์

ความเย็นที่มากเกินไป คือสัญญาณของระบบที่กำลังหลงทาง

พื้นที่รอผ่าตัดในวันนั้นหนาวผิดปกติ เจ้าหน้าที่ต้องสวมเสื้อกันหนาวทับชุดทำงาน คนไข้ต้องห่มผ้าห่มอุ่นทั้งที่อยู่ในอาคาร ระบบกำลังพยายามลดความชื้นด้วยการลดอุณหภูมิอากาศลงเรื่อย ๆ โดยที่ระบบรีฮีตไม่ทำงานตามลำดับควบคุม ผลลัพธ์คืออากาศยิ่งเย็น ความชื้นสัมพัทธ์ยิ่งสูงขึ้น วงจรควบคุมกำลังไล่ตัวเอง และห้องผ่าตัดที่ควรพร้อมที่สุดกลับกลายเป็นพื้นที่ที่ไม่ผ่านเกณฑ์ความปลอดภัยโดยสมบูรณ์

หนึ่งชั่วโมงของระบบ คือคลื่นกระทบชีวิตนับสิบ

กว่าที่ช่างจะมาถึง กว่าที่ระบบจะถูกรีเซ็ต และกว่าที่ค่าความชื้นจะกลับมาอยู่ในช่วงที่ใช้งานได้ ใช้เวลาร่วมชั่วโมง ในเชิงเทคนิค ไม่มีอุปกรณ์ใดเสียหาย ไม่มีชิ้นส่วนใดต้องเปลี่ยนใหม่ เป็นเพียงระบบที่หยุดอยู่ในสถานะผิดปกติจากการเตือนภัยและยังไม่ถูกนำกลับเข้าสู่โหมดการทำงานตามปกติ แต่ในเชิงมนุษย์ หนึ่งชั่วโมงนั้นได้สร้างผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อผู้คนจำนวนมาก การผ่าตัดที่ถูกเลื่อนหมายถึงการลางานเพิ่มของญาติ รายได้ที่หายไป ความเครียดของคนไข้ การปรับตารางทีมแพทย์ และความไม่แน่นอนที่ลอยอยู่ในทั้งอาคาร สิ่งเหล่านี้ไม่ได้เริ่มจากการเสียของเครื่องจักรขนาดใหญ่ แต่มาจากความคลาดเคลื่อนเล็ก ๆ ในระบบที่ไม่ได้รับการดูแลเชิงป้องกันอย่างเข้มงวดเพียงพอ

ระบบแพทย์ต้องการ “พื้นที่ที่นิ่ง” มากกว่าที่คิด

ระบบควบคุมอุณหภูมิและความชื้นในพื้นที่ทางการแพทย์ทำงานอยู่ในขอบเขตที่แคบมาก แพทย์ต้องการอุณหภูมิที่ค่อนข้างต่ำ ภายนอกอาคารในประเทศเขตร้อนมีความชื้นสูง ระบบต้องควบคุมแรงดันอากาศให้เหมาะสมตลอดเวลา เมื่อรีฮีตวาล์วเริ่มติดขัด เซนเซอร์เริ่มคลาดเคลื่อน แดมเปอร์รั่ว หรือระบบอัตโนมัติล็อกตัวเองหลังจากสัญญาณเตือนเล็กน้อย ความเปลี่ยนแปลงเพียงนิดเดียวสามารถค่าต่างๆออกนอกมาตรฐานได้ภายในไม่กี่นาที และเมื่อพื้นที่นั้นคือห้องผ่าตัด สิ่งที่ถูกกระทบไม่ใช่แค่ประสิทธิภาพเครื่องจักร แต่คือความปลอดภัยของชีวิตคน

งานบำรุงรักษา คือการดูแลผู้ป่วยในรูปแบบที่มองไม่เห็น

งานบำรุงรักษาในโลกของอาคารจึงไม่ใช่งานเบื้องหลังที่ทำเพื่อให้เครื่องจักรเดินได้เท่านั้น มันคือส่วนหนึ่งของระบบดูแลผู้ป่วย การสอบเทียบเซนเซอร์ การตรวจสอบวาล์ว การติดตามแนวโน้มการทำงานของคอยล์ การล้างฟิลเตอร์ และการทดสอบระบบตอบสนองฉุกเฉิน คือการดูแลคนไข้ในรูปแบบที่คนส่วนใหญ่มองไม่เห็น ทุกนาทีที่ระบบพร้อมใช้งานคือความต่อเนื่องของการรักษา และทุกนาทีที่ระบบสะดุดคือความไม่แน่นอนที่ถูกส่งต่อไปยังผู้คนจำนวนมาก

สิ่งที่เราวัด กับสิ่งที่เรากระทบ

เรามักวัดระบบด้วยตัวเลขทางวิศวกรรม วัดอุณหภูมิ วัดอัตราการไหล วัดพลังงานไฟฟ้า แต่ต้นทุนที่แท้จริงของความผิดพลาดในการบำรุงรักษาไม่ได้วัดด้วยกิโลวัตต์ชั่วโมงหรือบีทียู มันวัดด้วยเวลาที่สูญเสีย ความเครียดที่เพิ่มขึ้น และความไว้วางใจของผู้คนที่ฝากชีวิตไว้กับพื้นที่นั้น ทุกครั้งที่งานบำรุงรักษาถูกเลื่อนออกไป ทุกครั้งที่การตรวจเชิงป้องกันถูกมองว่าเป็นเรื่องรอง เราไม่ได้แค่เสี่ยงต่อระบบอาคาร เรากำลังเสี่ยงต่อผู้คนจำนวนมากโดยที่อาจไม่รู้ตัว

อ้างอิง: เรียบเรียงและดัดแปลงจากบทความ When the Operating Room Isn’t Ready—A Facility Engineer Becomes the Patient โดย Jeff Gatlin, P.E., ASHRAE Journal, January 2026