ทำไมต้องจัดอบรมความปลอดภัยผู้รับเหมาก่อนเข้าทำงานในอาคารทุกคน?

จักรพันธ์ ภวังคะรัตน์

Head of Property Management, JLL Thailand

เลขาธิการ สมาคมบริหารทรัพย์สินแห่งประเทศไทย

15 June 2026

บทนำ

ผู้รับเหมาเป็นกลุ่มบุคคลที่มีความเสี่ยงสูงที่สุดกลุ่มหนึ่งในอาคาร เนื่องจากมักเกี่ยวข้องกับงานซ่อมบำรุง งานระบบไฟฟ้า งานเชื่อมตัด งานบนที่สูง งานในพื้นที่อับอากาศ การขนย้ายวัสดุ หรือการปรับปรุงพื้นที่ ซึ่งล้วนเป็นกิจกรรมที่มีโอกาสก่อให้เกิดอุบัติเหตุ การบาดเจ็บ การเสียชีวิต หรือแม้กระทั่งเหตุเพลิงไหม้ที่ส่งผลกระทบต่อผู้เช่า ผู้ใช้อาคาร และทรัพย์สินมูลค่ามหาศาล

ด้วยเหตุนี้ อาคารสำนักงาน ศูนย์การค้า โรงแรม โรงงาน และอาคารขนาดใหญ่ทั่วโลกจึงกำหนดให้ผู้รับเหมาทุกคนต้องผ่านการอบรมด้านความปลอดภัย (Contractor Safety Induction) ก่อนเข้าปฏิบัติงาน เพื่อให้เข้าใจกฎระเบียบ ความเสี่ยง และวิธีปฏิบัติที่ถูกต้องภายในอาคาร

การอบรมดังกล่าวไม่ใช่เพียงแนวปฏิบัติที่ดี แต่เป็นส่วนหนึ่งของการปฏิบัติตามกฎหมายด้านความปลอดภัย และเป็นเครื่องมือสำคัญในการบริหารความเสี่ยงของเจ้าของอาคารและผู้บริหารอาคาร

กฎหมายกำหนดไว้อย่างไร

1. พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554

กฎหมายกำหนดให้นายจ้างต้องจัดให้มีการฝึกอบรมและชี้แจงด้านความปลอดภัยแก่ลูกจ้าง เพื่อให้สามารถปฏิบัติงานได้อย่างปลอดภัย โดยเฉพาะเมื่อมีการเข้าทำงานใหม่ เปลี่ยนหน้าที่ เปลี่ยนสถานที่ทำงาน หรือมีสภาพการทำงานที่อาจก่อให้เกิดอันตราย

แม้ว่าผู้รับเหมาจะไม่ได้เป็นลูกจ้างของเจ้าของอาคารโดยตรง แต่การกำหนดให้ผู้รับเหมาผ่านการอบรมด้านความปลอดภัยก่อนเข้าปฏิบัติงาน ถือเป็นมาตรการสำคัญในการควบคุมความเสี่ยงภายในพื้นที่ของอาคาร

2. กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย พ.ศ. 2555

กฎหมายกำหนดให้เมื่อนายจ้างหลายรายปฏิบัติงานในสถานประกอบกิจการเดียวกัน ต้องมีการประสานงานด้านความปลอดภัยและกำหนดมาตรการป้องกันอันตรายร่วมกัน

ในบริบทของอาคารสำนักงานหรืออาคารพาณิชย์สมัยใหม่ มักมีผู้เกี่ยวข้องหลายฝ่ายทำงานร่วมกัน ได้แก่

• ผู้บริหารอาคาร

• ผู้เช่า

• ผู้รับเหมาหลัก

• ผู้รับเหมาช่วง

• ผู้ให้บริการระบบอาคาร

การประสานงานด้านความปลอดภัยจึงเป็นหน้าที่ที่ไม่อาจละเลยได้ และการจัดอบรม Safety Induction ถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการบริหารความปลอดภัยดังกล่าว

3. กฎกระทรวงการป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555

กฎหมายกำหนดให้นายจ้างจัดให้มีมาตรการป้องกันอัคคีภัย การฝึกอบรม การซ้อมอพยพ และการเตรียมความพร้อมรับเหตุฉุกเฉิน

ผู้รับเหมาที่เข้ามาปฏิบัติงานในอาคารจึงควรได้รับการชี้แจงอย่างน้อยเกี่ยวกับ

• ระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้

• ทางหนีไฟ

• จุดรวมพล

• วิธีแจ้งเหตุฉุกเฉิน

• การใช้ถังดับเพลิงเบื้องต้น

• ข้อกำหนดการทำงานที่ก่อให้เกิดประกายไฟ (Hot Work)

• แนวทางปฏิบัติเมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้

เพื่อให้สามารถปฏิบัติตนได้อย่างถูกต้องหากเกิดเหตุฉุกเฉินขึ้นจริง

เจ้าของอาคารอาจไม่ใช่นายจ้างโดยตรง แต่ไม่สามารถละเลยความปลอดภัยของผู้รับเหมาได้

ความเข้าใจที่พบบ่อยคือ ผู้รับเหมาเป็นลูกจ้างของบริษัทผู้รับเหมา ดังนั้นความรับผิดชอบด้านความปลอดภัยจึงเป็นหน้าที่ของผู้รับเหมาเพียงฝ่ายเดียว

อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติและตามหลักการบริหารความเสี่ยงสมัยใหม่ เจ้าของอาคารไม่สามารถปฏิเสธความรับผิดชอบต่อความเสี่ยงที่เกิดขึ้นภายในอาคารของตนได้

แม้เจ้าของอาคารจะไม่ได้เป็นนายจ้างโดยตรงของผู้รับเหมา แต่เมื่ออนุญาตให้เข้ามาปฏิบัติงานภายในพื้นที่อาคาร เจ้าของอาคารและผู้บริหารอาคารย่อมมีหน้าที่ในการกำหนดมาตรการควบคุมความปลอดภัยที่เหมาะสม รวมถึงการประสานงานด้านความปลอดภัยระหว่างผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย เพื่อป้องกันไม่ให้การปฏิบัติงานก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้รับเหมา ผู้เช่า พนักงานประจำอาคาร หรือประชาชนที่อยู่ภายในอาคาร

หากเกิดอุบัติเหตุร้ายแรงหรือเหตุเพลิงไหม้จากการทำงานของผู้รับเหมา หน่วยงานภาครัฐ บริษัทประกันภัย และผู้มีส่วนได้เสียมักไม่ได้พิจารณาเฉพาะความผิดของผู้รับเหมาเท่านั้น แต่จะตรวจสอบด้วยว่าเจ้าของอาคารได้กำหนดมาตรการควบคุมความปลอดภัยที่เพียงพอหรือไม่ มีการอบรม Safety Induction หรือไม่ มีระบบ Work Permit หรือไม่ มี Hot Work Permit หรือไม่ และมีการกำกับดูแลการทำงานอย่างเหมาะสมหรือไม่

ในหลายกรณี คำถามแรกหลังเกิดอุบัติเหตุคือ

“ผู้รับเหมาคนดังกล่าวได้รับการอบรมด้านความปลอดภัยก่อนเข้าพื้นที่หรือไม่”

“ได้รับการชี้แจงกฎระเบียบและขั้นตอนฉุกเฉินของอาคารหรือไม่”

“มีเอกสารยืนยันการรับทราบความเสี่ยงหรือไม่”

หากไม่มีหลักฐานดังกล่าว เจ้าของอาคารอาจเผชิญความเสี่ยงทั้งด้านกฎหมาย ความรับผิดทางแพ่ง การเรียกร้องค่าสินไหมทดแทน การเคลมประกัน และผลกระทบต่อชื่อเสียงองค์กร

ดังนั้น แม้ผู้รับเหมาจะไม่ใช่ลูกจ้างของเจ้าของอาคาร แต่ความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจากการทำงานของผู้รับเหมายังคงเป็นความเสี่ยงของอาคาร และเป็นความเสี่ยงของเจ้าของทรัพย์สินด้วยเช่นกัน

เหตุใดการอบรมก่อนเข้าทำงานจึงมีความสำคัญ

การอบรมด้านความปลอดภัยช่วยให้ผู้รับเหมาเข้าใจสภาพแวดล้อมเฉพาะของอาคารแต่ละแห่ง ซึ่งอาจแตกต่างจากสถานที่ทำงานเดิม

ผู้รับเหมาจะได้รับทราบว่า

• พื้นที่ใดเป็นพื้นที่หวงห้าม

• พื้นที่ใดมีความเสี่ยงสูง

• วิธีขออนุญาตทำงาน

• วิธีแจ้งเหตุฉุกเฉิน

• ช่องทางการติดต่อผู้รับผิดชอบ

• ขั้นตอนการอพยพ

• กฎการใช้ลิฟต์ขนของ

• มาตรการป้องกันอัคคีภัย

• การใช้ PPE ที่ถูกต้อง

ความรู้เหล่านี้ช่วยลดโอกาสเกิดอุบัติเหตุ ความเสียหายต่อระบบอาคาร และผลกระทบต่อผู้เช่าได้อย่างมีนัยสำคัญ

หัวข้อที่ควรอยู่ใน Contractor Safety Induction

ก่อนอนุญาตให้ผู้รับเหมาเข้าปฏิบัติงาน ควรมีการอบรมอย่างน้อยในหัวข้อดังต่อไปนี้

• กฎระเบียบด้านความปลอดภัยของอาคาร

• ระบบการขออนุญาตทำงาน (Work Permit System)

• Hot Work Permit

• Lockout/Tagout (LOTO)

• การทำงานบนที่สูง

• การทำงานกับไฟฟ้า

• การใช้เครื่องมือและอุปกรณ์อย่างปลอดภัย

• การใช้ PPE

• การจัดการสารเคมี

• การป้องกันอัคคีภัย

• ระบบแจ้งเหตุฉุกเฉิน

• ทางหนีไฟและจุดรวมพล

• การรายงานอุบัติเหตุและ Near Miss

• การควบคุมผู้รับเหมาช่วง

• กฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อมของอาคาร

บทสรุป

การจัดอบรมความปลอดภัยให้ผู้รับเหมาก่อนเข้าปฏิบัติงานไม่ใช่เพียงขั้นตอนทางเอกสารหรือข้อกำหนดภายในของอาคาร หากเป็นมาตรการพื้นฐานที่สะท้อนถึงความรับผิดชอบของเจ้าของอาคาร ผู้บริหารอาคาร และผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายในการปกป้องชีวิตและทรัพย์สิน

กฎหมายด้านความปลอดภัยของไทยกำหนดให้มีการบริหารจัดการความเสี่ยง การประสานงานด้านความปลอดภัย และการเตรียมความพร้อมรับเหตุฉุกเฉินอย่างเหมาะสม การอบรม Contractor Safety Induction จึงเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้องค์กรสามารถปฏิบัติตามกฎหมาย ลดโอกาสเกิดอุบัติเหตุ และแสดงให้เห็นถึงการดำเนินงานตามหลัก Due Diligence ที่ผู้ถือครองทรัพย์สินควรปฏิบัติ

ท้ายที่สุด ผู้รับเหมาอาจไม่ใช่พนักงานของอาคาร แต่เมื่อเข้ามาทำงานภายในอาคารแล้ว ความปลอดภัยของผู้รับเหมา ผู้เช่า พนักงาน และผู้ใช้อาคารทุกคน ย่อมเป็นความรับผิดชอบร่วมกันของทุกฝ่าย โดยเฉพาะเจ้าของอาคารที่มีหน้าที่ดูแลให้สถานที่แห่งนั้นปลอดภัยสำหรับทุกคนที่เข้ามาใช้งาน