ยิ่งผู้บริหารแก้ปัญหาเก่งมากเท่าไร อาจยิ่งทำให้ทีมพัฒนาช้าลงเท่านั้น
จักรพันธ์ ภวังคะรัตน์
Head of Property Management, JLL Thailand
18 November 2026

The Leadership Paradox: The More You Solve, the Less Your Team Learns
หนึ่งในคุณสมบัติที่ทำให้คนคนหนึ่งเติบโตขึ้นมาเป็นผู้บริหาร คือความสามารถในการแก้ปัญหา คนที่คิดได้เร็ว ตัดสินใจได้ดี และจัดการกับสถานการณ์ยาก ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ มักได้รับความไว้วางใจให้รับผิดชอบงานที่ใหญ่ขึ้น มีทีมงานมากขึ้น และมีอำนาจในการตัดสินใจมากขึ้น
อย่างไรก็ตาม ความสามารถเดียวกันนี้อาจกลายเป็นข้อจำกัดของผู้บริหารเมื่อเติบโตขึ้นไปอีกระดับ
ลองนึกถึงผู้บริหารคนหนึ่งที่มีประสบการณ์สูง รู้จักธุรกิจเป็นอย่างดี และสามารถให้คำตอบกับลูกน้องได้แทบทุกเรื่อง ทุกครั้งที่ทีมพบปัญหา เขามักมีคำแนะนำที่ดีเสมอ เมื่อเกิดเหตุการณ์เร่งด่วน เขาสามารถเข้ามาจัดการได้อย่างรวดเร็ว และเมื่อมีการประชุม เขามักเป็นคนที่เสนอแนวทางแก้ไขได้ก่อนคนอื่น
ดูเหมือนว่าองค์กรจะโชคดีที่มีผู้บริหารลักษณะนี้
แต่หากมองลึกลงไปอีกระดับ อาจพบว่าทีมงานเริ่มคุ้นเคยกับการรอคำตอบจากผู้บริหาร ผู้จัดการระดับรองลงมาไม่ค่อยกล้าตัดสินใจด้วยตนเอง และปัญหาสำคัญเกือบทุกเรื่องต้องถูกส่งขึ้นไปให้คนคนเดียวจัดการ
เมื่อเวลาผ่านไป ผู้บริหารอาจยิ่งเหนื่อยมากขึ้น ขณะที่ความสามารถในการตัดสินใจของทีมกลับพัฒนาได้ช้ากว่าที่ควร
นี่คือความย้อนแย้งของการบริหารที่ Liz Wiseman อธิบายไว้ในหนังสือ Multipliers: How the Best Leaders Make Everyone Smarter
หนังสือเล่มนี้ชวนให้ผู้บริหารกลับมาทบทวนว่า ความสามารถในการแก้ปัญหาของตนเองกำลังช่วยให้ทีมเติบโต หรือกำลังทำให้ทีมต้องพึ่งพาตนเองมากขึ้นเรื่อย ๆ
1. เมื่อคนที่เก่งที่สุด กลายเป็นข้อจำกัดของทีม
Wiseman แบ่งพฤติกรรมของผู้บริหารออกเป็นสองลักษณะสำคัญ ได้แก่ Multipliers และ Diminishers
Multipliers คือผู้บริหารที่สามารถดึงความสามารถของคนรอบตัวออกมาใช้ได้อย่างเต็มที่ พวกเขาเชื่อว่าบุคลากรมีศักยภาพในการคิด เรียนรู้ และรับผิดชอบมากกว่าที่แสดงออกมาในปัจจุบัน หน้าที่ของผู้บริหารคือสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อให้ความสามารถเหล่านั้นถูกนำมาใช้
ส่วน Diminishers คือผู้บริหารที่มีพฤติกรรมทำให้คนรอบตัวใช้ความสามารถของตนเองน้อยลง บางคนชอบควบคุมการตัดสินใจ บางคนต้องการเป็นผู้รู้ทุกเรื่อง และบางคนเข้าไปจัดการรายละเอียดของงานมากเกินความจำเป็น
ความน่าสนใจอยู่ตรงที่ Diminishers จำนวนหนึ่งไม่ได้มีเจตนาที่จะควบคุมหรือจำกัดความสามารถของใครเลย
พวกเขาเพียงต้องการให้งานออกมาดี ต้องการช่วยเหลือลูกน้อง และต้องการให้องค์กรประสบความสำเร็จ
แต่เมื่อผู้บริหารเป็นคนคิดแทนอยู่เสมอ คนในทีมก็มีโอกาสคิดเองน้อยลง เมื่อผู้บริหารตัดสินใจแทนทุกครั้ง ลูกน้องก็มีโอกาสฝึกตัดสินใจน้อยลง และเมื่อผู้บริหารรีบเข้าไปแก้ไขปัญหา ทีมก็อาจไม่ได้เรียนรู้จากกระบวนการแก้ปัญหาด้วยตนเอง
ในระยะสั้น การเข้าไปช่วยอาจทำให้งานเสร็จเร็วขึ้น แต่ในระยะยาว องค์กรอาจต้องแลกกับความสามารถของบุคลากรที่ไม่ได้รับการพัฒนาอย่างเต็มที่
ปัญหาจึงอยู่ที่พฤติกรรมของผู้บริหาร ซึ่งอาจส่งผลต่อความสามารถของทีมแตกต่างไปจากความตั้งใจเดิม
2. The Accidental Diminisher — ความหวังดีที่ทำให้คนอื่นเก่งช้าลง
หนึ่งในแนวคิดที่น่าสนใจที่สุดของหนังสือฉบับ Revised and Updated คือเรื่อง Accidental Diminishers หรือผู้บริหารที่ลดทอนศักยภาพของผู้อื่นโดยไม่รู้ตัว
Wiseman อธิบายว่าผู้บริหารที่มีความตั้งใจดีอาจแสดงพฤติกรรมบางอย่างซึ่งทำให้ทีมมีพื้นที่ในการคิดและรับผิดชอบน้อยลง
ตัวอย่างหนึ่งคือ The Rescuer หรือผู้บริหารที่ชอบเข้าไปช่วยเหลือ
เมื่อเห็นลูกน้องกำลังประสบปัญหา ผู้บริหารกลุ่มนี้มักรีบเข้าไปช่วยแก้ไขทันที เพราะต้องการให้งานเดินหน้าต่อไปได้อย่างราบรื่น
ลองนึกถึงผู้จัดการคนหนึ่งที่กำลังเผชิญปัญหาจากลูกค้า เขาอาจมีความสามารถเพียงพอที่จะวิเคราะห์สถานการณ์ เจรจา และหาทางออกด้วยตนเอง เพียงแต่ต้องใช้เวลาและอาจต้องลองผิดลองถูกบ้าง
หากผู้บริหารระดับสูงรีบเข้ามาจัดการแทน ปัญหาอาจจบลงอย่างรวดเร็ว ลูกค้าอาจพึงพอใจ และทุกฝ่ายสามารถกลับไปทำงานตามปกติ
แต่ผู้จัดการคนนั้นอาจสูญเสียโอกาสสำคัญในการฝึกแก้ปัญหา การเจรจา และการตัดสินใจภายใต้ความกดดัน
ครั้งต่อไปที่เกิดปัญหาในลักษณะเดียวกัน เขาอาจเลือกขอความช่วยเหลือจากผู้บริหารอีกครั้ง เพราะเคยเรียนรู้ว่าการส่งเรื่องขึ้นไปเป็นวิธีที่รวดเร็วและปลอดภัยที่สุด
เมื่อพฤติกรรมเช่นนี้เกิดขึ้นซ้ำ ๆ องค์กรอาจค่อย ๆ สร้างวัฒนธรรมของการพึ่งพาผู้บริหารโดยไม่รู้ตัว
แน่นอนว่า บางสถานการณ์จำเป็นต้องได้รับการตัดสินใจอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะเรื่องที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัย ความเสี่ยงร้ายแรง หรือผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับองค์กร
ประเด็นสำคัญจึงอยู่ที่การแยกให้ออกว่า สถานการณ์ใดจำเป็นต้องเข้าไปแก้ไขทันที และสถานการณ์ใดควรเปิดโอกาสให้ทีมได้ใช้ความสามารถของตนเอง
เพราะการช่วยเหลือที่ดีที่สุดในบางครั้ง อาจเป็นการให้คนอื่นได้เรียนรู้วิธีช่วยเหลือตนเอง
3. From Answering to Questioning — เปลี่ยนจากคนให้คำตอบ เป็นคนตั้งคำถาม
ผู้บริหารจำนวนมากได้รับการยอมรับจากความสามารถในการให้คำตอบ ยิ่งมีประสบการณ์มาก ก็ยิ่งสามารถมองเห็นปัญหาและเสนอวิธีแก้ไขได้รวดเร็ว
แต่เมื่อขึ้นมารับผิดชอบทีมขนาดใหญ่ ความสามารถในการตั้งคำถามอาจมีความสำคัญมากกว่าความสามารถในการให้คำตอบ
ลองเปรียบเทียบบทสนทนาสองรูปแบบ
เมื่อลูกน้องเข้ามาปรึกษาปัญหา ผู้บริหารคนแรกอาจพูดว่า
"เรื่องนี้ควรทำแบบนี้ เดี๋ยวผมบอกวิธีให้"
ขณะที่ผู้บริหารอีกคนอาจถามว่า
"คุณคิดว่าปัญหาที่แท้จริงคืออะไร"
"ตอนนี้เรามีทางเลือกอะไรบ้าง"
"ถ้าต้องตัดสินใจด้วยตัวเอง คุณจะเลือกทางไหน เพราะอะไร"
"มีความเสี่ยงอะไรที่เราควรพิจารณาเพิ่มเติม"
คำถามเหล่านี้มีคุณค่ามากกว่าการหาคำตอบสำหรับปัญหาเฉพาะหน้า เพราะช่วยให้ลูกน้องได้ฝึกกระบวนการคิด การประเมินทางเลือก และการตัดสินใจอย่างเป็นระบบ
ในหนังสือ Wiseman อธิบายพฤติกรรมของ Challenger ซึ่งเป็นผู้บริหารที่สร้างความท้าทายให้คนในทีมคิดเกินกว่าขอบเขตเดิมของตนเอง
ผู้บริหารลักษณะนี้สามารถมองเห็นโอกาสที่ใหญ่ขึ้น ตั้งโจทย์ที่ท้าทาย และเปิดพื้นที่ให้ทีมค้นหาคำตอบ
แทนที่จะใช้ประสบการณ์ของตนเองเป็นคำตอบสุดท้าย พวกเขาใช้ประสบการณ์เพื่อช่วยให้คนอื่นมองเห็นปัญหาได้ชัดเจนขึ้น
ความแตกต่างอยู่ที่ผลลัพธ์ในระยะยาว
การให้คำตอบอาจช่วยแก้ปัญหาได้หนึ่งเรื่อง แต่การพัฒนาวิธีคิดอาจช่วยให้คนคนหนึ่งสามารถแก้ปัญหาได้อีกนับร้อยเรื่องในอนาคต
4. Ownership Is Built, Not Assigned — ความรับผิดชอบต้องสร้างขึ้นผ่านการลงมือทำ
อีกหนึ่งแนวคิดสำคัญของหนังสือคือ Investor ซึ่งหมายถึงผู้บริหารที่ลงทุนในความสามารถของคน
Investor มองว่าการพัฒนาบุคลากรเกิดขึ้นได้จากการมอบความรับผิดชอบที่แท้จริง เปิดโอกาสให้ตัดสินใจ และให้เจ้าของงานรับผิดชอบต่อผลลัพธ์
ผู้บริหารจำนวนมากต้องการให้ลูกน้องมี Ownership หรือความรู้สึกเป็นเจ้าของงาน
แต่ในทางปฏิบัติ บางครั้งผู้บริหารกลับเข้าไปกำหนดวิธีการทำงาน ตรวจสอบรายละเอียด และเปลี่ยนการตัดสินใจของลูกน้องอยู่เสมอ
เมื่อเป็นเช่นนี้ บุคลากรอาจรู้สึกว่าตนเองมีหน้าที่ทำตามคำสั่ง มากกว่ามีหน้าที่รับผิดชอบต่อผลลัพธ์
การสร้าง Ownership จึงเริ่มต้นจากการเปลี่ยนวิธีมอบหมายงาน
ผู้บริหารควรอธิบายผลลัพธ์ที่ต้องการ กำหนดขอบเขตความรับผิดชอบ สร้างความเข้าใจเรื่องความเสี่ยง และเปิดโอกาสให้เจ้าของงานเลือกวิธีดำเนินการด้วยตนเอง
หากเกิดปัญหา ผู้บริหารสามารถให้คำปรึกษา ตั้งคำถาม และช่วยพิจารณาทางเลือก โดยยังคงให้เจ้าของงานเป็นผู้รับผิดชอบในการตัดสินใจภายในขอบเขตที่ได้รับมอบหมาย
แนวทางนี้อาจต้องใช้ความอดทนมากกว่าการสั่งงานโดยตรง
บางครั้งลูกน้องอาจใช้เวลานานกว่าในการหาคำตอบ บางครั้งอาจเลือกวิธีที่แตกต่างจากผู้บริหาร และบางครั้งอาจเกิดข้อผิดพลาดที่ต้องนำกลับมาเรียนรู้
อย่างไรก็ตาม การพัฒนาความสามารถในการตัดสินใจจำเป็นต้องอาศัยประสบการณ์จริง
หากผู้บริหารต้องการให้ทีมรับผิดชอบงานได้มากขึ้น ก็ต้องยอมให้ทีมมีโอกาสใช้ความรับผิดชอบนั้นด้วย
5. The Leadership Bottleneck — เมื่อทุกเรื่องต้องรอผู้บริหารคนเดียว
องค์กรที่มีผู้บริหารเก่งมากอาจดูเหมือนมีข้อได้เปรียบ เพราะเมื่อเกิดปัญหาก็มีคนที่สามารถเข้ามาจัดการได้เสมอ
แต่หากองค์กรพึ่งพาความสามารถของบุคคลใดบุคคลหนึ่งมากเกินไป ความสามารถนั้นอาจกลายเป็นข้อจำกัดต่อการเติบโต
ลองนึกถึงองค์กรที่มีผู้บริหารระดับสูงต้องอนุมัติทุกเรื่องสำคัญ ต้องเข้าร่วมการประชุมเกือบทุกครั้ง และต้องเป็นคนตัดสินใจเมื่อเกิดปัญหา
เมื่อธุรกิจมีขนาดเล็ก วิธีการนี้อาจยังสามารถดำเนินไปได้
แต่เมื่อองค์กรขยายตัว มีลูกค้ามากขึ้น มีโครงการมากขึ้น และมีบุคลากรจำนวนมากขึ้น จำนวนเรื่องที่ต้องส่งขึ้นไปให้ผู้บริหารตัดสินใจก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย
ในที่สุด ความเร็วขององค์กรอาจถูกจำกัดด้วยเวลาของผู้บริหารเพียงคนเดียว
แม้ผู้บริหารจะทำงานหนักขึ้น ก็อาจยังไม่เพียงพอต่อความต้องการที่เพิ่มขึ้น
ในทางกลับกัน หากผู้บริหารสามารถพัฒนาความสามารถของผู้จัดการระดับรองลงมาให้คิดและตัดสินใจได้อย่างมีคุณภาพ องค์กรก็จะสามารถกระจายความรับผิดชอบไปยังบุคลากรหลายคน
การตัดสินใจเกิดขึ้นได้ใกล้กับปัญหามากขึ้น ทีมสามารถตอบสนองต่อสถานการณ์ได้รวดเร็วขึ้น และผู้บริหารระดับสูงมีเวลามากขึ้นสำหรับงานที่ต้องใช้มุมมองเชิงกลยุทธ์
นี่คือผลลัพธ์สำคัญของการบริหารแบบ Multiplier
องค์กรสามารถขยายขีดความสามารถได้จากการพัฒนาศักยภาพของคนที่มีอยู่ โดยไม่จำเป็นต้องเพิ่มการพึ่งพาผู้บริหารระดับสูงตามขนาดของธุรกิจ
6. The Real Measure of Leadership — วัดความสำเร็จจากความสามารถของคนที่เติบโตขึ้น
ในการประเมินผลงานผู้บริหาร องค์กรมักให้ความสำคัญกับผลประกอบการ การบรรลุเป้าหมาย การควบคุมต้นทุน และความสามารถในการแก้ปัญหา
ตัวชี้วัดเหล่านี้มีความสำคัญต่อความสำเร็จของธุรกิจ
แต่ยังมีอีกคำถามหนึ่งที่ควรนำมาพิจารณา
ภายใต้การบริหารของเรา คนในทีมมีความสามารถเพิ่มขึ้นมากเพียงใด
ผู้จัดการที่เคยต้องขอคำปรึกษาทุกเรื่อง วันนี้สามารถตัดสินใจด้วยตนเองได้มากขึ้นหรือยัง
บุคลากรที่เคยรับผิดชอบเฉพาะงานประจำ วันนี้สามารถวิเคราะห์ปัญหาและเสนอแนวทางปรับปรุงงานได้หรือยัง
ทีมที่เคยต้องรอคำสั่ง วันนี้สามารถร่วมกันกำหนดแนวทางและรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ได้หรือยัง
คำถามเหล่านี้สะท้อนความสำเร็จของผู้บริหารในอีกมิติหนึ่ง ซึ่งอาจมีความสำคัญต่ออนาคตขององค์กรมากกว่าผลงานที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้า
ผู้บริหารที่สามารถแก้ปัญหาได้เก่ง อาจช่วยให้องค์กรประสบความสำเร็จในวันนี้
แต่ผู้บริหารที่สามารถพัฒนาคนให้แก้ปัญหาได้เก่งขึ้น จะช่วยให้องค์กรมีความสามารถในการประสบความสำเร็จต่อไปในอนาคต
นี่คือหัวใจของแนวคิด Multipliers
ความสามารถของผู้บริหารไม่ควรถูกวัดจากการเป็นคนที่รู้มากที่สุด คิดได้เร็วที่สุด หรือแก้ปัญหาได้ดีที่สุดในทีมเพียงอย่างเดียว
สิ่งที่สำคัญไม่แพ้กันคือ ความสามารถในการทำให้คนรอบตัวคิดได้ดีขึ้น ตัดสินใจได้ดีขึ้น และใช้ศักยภาพของตนเองได้เต็มที่มากขึ้น
เพราะท้ายที่สุด ความสำเร็จที่ยั่งยืนของผู้บริหารอาจไม่ได้อยู่ที่จำนวนปัญหาที่ตนเองแก้ไขได้ แต่อยู่ที่จำนวนคนที่สามารถแก้ปัญหาได้ดีขึ้นจากการทำงานร่วมกับเรา
และบางครั้ง การพัฒนาทีมอาจเริ่มต้นจากการเปลี่ยนพฤติกรรมง่าย ๆ เพียงอย่างเดียว
ครั้งต่อไปที่ลูกน้องเข้ามาพร้อมกับปัญหา ลองเปลี่ยนจากการรีบให้คำตอบ เป็นการถามว่า "แล้วคุณคิดว่าเราควรทำอย่างไร"
เพราะคำตอบของผู้บริหารอาจแก้ปัญหาได้ในวันนี้ แต่คำถามที่ดีอาจสร้างความสามารถให้คนในทีมไปได้อีกหลายปี


