FISH! Philosophy: บทเรียนจากตลาดปลา สู่การสร้างวัฒนธรรมทีมในองค์กรสมัยใหม่

จักรพันธ์ ภวังคะรัตน์

Head of Property Management, JLL Thailand

เลขาธิการ สมาคมบริหารทรัพย์สินแห่งประเทศไทย

1 February 2026

ในโลกการทำงานที่เต็มไปด้วยแรงกดดัน การเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว และความคาดหวังต่อผู้นำที่สูงขึ้น หนังสือ FISH! A Remarkable Way to Boost Morale and Improve Results ของ Stephen C. Lundin, Harry Paul และ John Christensen ยังคงเป็นหนึ่งในงานเขียนที่ถูกหยิบมาอ้างถึงเสมอในเรื่อง “การเปลี่ยนวัฒนธรรมจากภายใน”

เรื่องราวในหนังสือเล่าผ่านมุมมองของผู้จัดการที่ต้องรับช่วงดูแลแผนกซึ่งเต็มไปด้วยบรรยากาศอึมครึม ผู้คนหมดไฟ และต่างทำงานแบบแยกส่วน จนกระทั่งเธอได้ไปเห็นวิธีทำงานของพ่อค้าแม่ค้าในตลาดปลาชื่อดังที่แม้จะทำงานหนัก กลิ่นคาว และสภาพแวดล้อมไม่สบายตัว กลับเต็มไปด้วยพลัง เสียงหัวเราะ และความร่วมมือ

สิ่งที่เธอค้นพบไม่ใช่เทคนิคซับซ้อน หากคือ “พฤติกรรมเล็ก ๆ” สี่ข้อที่ทุกคนเลือกทำในแต่ละวัน และพฤติกรรมเหล่านั้นเองที่หล่อหลอมวัฒนธรรมทีมอย่างต่อเนื่อง

1) Choose Your Attitude: การเลือกท่าทีท่ามกลางสถานการณ์ที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

ในหนังสือ พ่อค้าในตลาดปลาไม่ได้ปฏิเสธความจริงว่าพวกเขาทำงานหนัก ต้องตื่นเช้ามืด และต้องรับมือกับลูกค้าที่หลากหลาย สิ่งที่ต่างคือพวกเขา เลือก วิธีตอบสนองต่อสิ่งเหล่านั้น บางคนตะโกนเรียกลูกค้าด้วยอารมณ์ขัน บางคนแซวกันเองระหว่างทำงาน บางคนเปลี่ยนความเหนื่อยให้กลายเป็นพลังในการบริการ

การเลือกทัศนคติในที่นี้ไม่ใช่การหลอกตัวเองว่างานง่าย หากคือการตัดสินใจว่าจะปล่อยให้สภาพแวดล้อมควบคุมอารมณ์ หรือจะควบคุมวิธีมองโลกของตัวเอง

How to apply ในองค์กรปัจจุบัน

ในทีมยุคใหม่ หลักการนี้แปลออกมาเป็นการสร้างบรรยากาศที่พูดความจริงได้ โดยไม่ต้องสวมหน้ากากความสดใสตลอดเวลา

• ผู้จัดการเปิดพื้นที่ให้พูดถึงแรงกดดันและอุปสรรคในการประชุมประจำสัปดาห์

• เมื่อเกิดความผิดพลาด เปลี่ยนจากการถามว่า ใครผิด เป็น กระบวนการไหนควรปรับ

• ผู้นำอธิบายเหตุผลของการตัดสินใจสำคัญ เพื่อให้ทีมเข้าใจภาพรวม

• หัวหน้างานแสดงให้เห็นด้วยตนเองว่ารับมือกับความเครียดอย่างมีสติ

ในระยะยาว สิ่งนี้สร้างความเชื่อใจและทำให้คนกล้ารายงานปัญหาก่อนจะลุกลาม

2) Play: ความจริงจังกับงาน สามารถอยู่ร่วมกับความสนุกได้

หนึ่งในภาพจำของหนังสือคือการขว้างปลาไปมาอย่างมีจังหวะในตลาด ซึ่งไม่ใช่การเล่นเพื่อเล่น หากเป็นวิธีส่งของอย่างรวดเร็วและประสานงานกันอย่างลื่นไหล เสียงหัวเราะและการหยอกล้อไม่ได้ลดประสิทธิภาพ ตรงกันข้าม—มันทำให้งานไหลลื่นและสร้างความรู้สึกเป็นทีมเดียวกัน

Play ใน FISH! จึงหมายถึงการใส่พลัง ความคิดสร้างสรรค์ และความเป็นมนุษย์ลงไปในงานประจำวัน

How to apply ในองค์กรปัจจุบัน

สำหรับคนช่วงต้นอาชีพ หลักการนี้กลายเป็นการเปิดพื้นที่ให้ทดลองและคิดต่าง

• ตั้งโครงการปรับปรุงงานระยะสั้น ให้ทีมออกแบบขั้นตอนใหม่

• เปลี่ยนการอบรมเป็น workshop หรือสถานการณ์จำลอง

• เปิดเวทีนำเสนอไอเดียโดยไม่จำกัดตำแหน่ง

• สนับสนุนการทดลองขนาดเล็กก่อนขยายผลจริง

เมื่อการลองสิ่งใหม่ไม่ถูกลงโทษ นวัตกรรมจะเกิดขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติ

3) Make Their Day: การสร้างความประทับใจเล็ก ๆ ที่สะสมเป็นความผูกพัน

ในตลาดปลา พ่อค้าไม่ได้เพียงขายสินค้า พวกเขาพยายามสร้างช่วงเวลาที่ลูกค้าจดจำ บางคนตะโกนชื่อปลาอย่างตลก บางคนชวนลูกค้าหัวเราะ หรือช่วยเลือกปลาที่เหมาะที่สุดสำหรับมื้อเย็น การใส่ใจรายละเอียดเล็กน้อยทำให้ผู้ซื้ออยากกลับมาอีก

หลักการนี้ในหนังสือสะท้อนว่า “การบริการที่ดี” เริ่มจากการตั้งใจทำให้คนตรงหน้ารู้สึกดีขึ้นในวันนั้น

How to apply ในองค์กรปัจจุบัน

เมื่อนำมาใช้กับทีมภายใน หลักการนี้กลายเป็นวัฒนธรรมการเห็นคุณค่ากันในชีวิตประจำวัน

• เริ่มประชุมด้วยการขอบคุณใครสักคน

• ชื่นชมพฤติกรรมที่ช่วยทีม ไม่ใช่เฉพาะผลลัพธ์สุดท้าย

• เปิดช่องทางให้เพื่อนร่วมงานส่งคำชมถึงกัน

• บอกให้ชัดว่าสิ่งที่ทำช่วยทีมอย่างไร

การยอมรับแบบสม่ำเสมอทำให้คนรู้สึกว่าตนมีคุณค่า และพร้อมทุ่มเทมากขึ้น

4) Be There: การอยู่กับคนตรงหน้าอย่างแท้จริง

ในหนังสือ พ่อค้าในตลาดให้ความสนใจกับลูกค้าทุกคน ไม่ว่าจะเร่งรีบแค่ไหน พวกเขามองตา ฟังคำถาม และตอบอย่างตั้งใจ การ “อยู่ตรงนั้น” ไม่ใช่แค่ร่างกาย หากคือสมาธิและความใส่ใจ

How to apply ในองค์กรปัจจุบัน

ในโลกที่การทำงานกระจายตัว หลักการนี้หมายถึงการเป็นหัวหน้าที่เข้าถึงได้

• ตอบข้อความหรืออีเมลอย่างทันท่วงที

• นัดคุยตัวต่อตัวอย่างสม่ำเสมอ

• ฟังความคิดเห็นก่อนตัดสินใจ

• แสดงตัวชัดเจนในช่วงที่ทีมเผชิญแรงกดดัน

เมื่อผู้นำแสดงความใส่ใจอย่างสม่ำเสมอ ความผูกพันและความไว้วางใจจะค่อย ๆ สร้างขึ้น

บทสรุป: วัฒนธรรมเริ่มจากสิ่งเล็ก ๆ ที่เลือกทำทุกวัน

สิ่งที่ FISH! สะท้อนอย่างชัดเจนคือ วัฒนธรรมองค์กรไม่ได้เกิดจากแผนกลยุทธ์หนา ๆ หากเกิดจากพฤติกรรมประจำวันของผู้นำและทีม ตั้งแต่การรับมือกับปัญหา การเปิดพื้นที่ให้ลองสิ่งใหม่ การชื่นชมกัน ไปจนถึงการอยู่เคียงข้างกันในวันที่งานหนัก

สำหรับองค์กรที่ต้องการสร้างทีมที่แข็งแรงในยุคปัจจุบัน การกลับไปดูบทเรียนจากตลาดปลาในหนังสือเล่มนี้จึงไม่ใช่การหวนหาอดีต หากคือการหยิบหลักคิดคลาสสิกมาปรับใช้กับความเป็นจริงของคนทำงานวันนี้—อย่างลึกซึ้งและยั่งยืน.