Liquid Cooling กับอนาคตของ Data Center ยุค AI

จักรพันธ์ ภวังคะรัตน์

Head of Property Management, JLL Thailand

Advisory Committee, Air-Conditioning Engineering Association of Thailand

Member ASHRAE, Board of Governors - ASHRAE Thailand Chapter

12 February 2026

เมื่อความร้อนกลายเป็นตัวกำหนดมูลค่าและความสามารถในการแข่งขัน

ในช่วงสิบปีที่ผ่านมา ดาต้าเซ็นเตอร์ถูกมองว่าเป็น “โครงสร้างพื้นฐานด้านดิจิทัล” ที่สำคัญต่อเศรษฐกิจโลก วันนี้สถานะของมันเปลี่ยนไปอีกขั้น มันคือหัวใจของระบบ AI, Cloud, FinTech, HealthTech และอุตสาหกรรมใหม่แทบทุกแขนง

การเปลี่ยนแปลงที่รุนแรงที่สุดไม่ได้เกิดจากจำนวนเซิร์ฟเวอร์ที่เพิ่มขึ้นแต่เกิดจาก “ความหนาแน่นความร้อน” ที่พุ่งสูงแบบก้าวกระโดด

Rack แบบดั้งเดิมในอดีตอาจอยู่ที่ 5–10 kW ต่อแร็คData center รุ่นใหม่จำนวนมากอยู่ที่ 20–30 kW

AI cluster ระดับสูงอาจแตะ 60–100 kW ต่อแร็ค และยังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น

เมื่อความร้อนเพิ่มขึ้นระดับนี้ ระบบระบายความร้อนแบบอากาศเริ่มแตะเพดานทางฟิสิกส์และนี่คือจุดที่ “Liquid Cooling” กลายเป็นกลยุทธ์ ไม่ใช่แค่เทคโนโลยี

1. ฟิสิกส์ที่เปลี่ยนเกม

อากาศเป็นตัวกลางที่มีความหนาแน่นต่ำและมีค่าความจุความร้อนจำเพาะต่ำในทางตรงกันข้าม ของเหลว โดยเฉพาะน้ำ มีค่าการนำความร้อนและความสามารถในการดูดซับพลังงานความร้อนสูงกว่าหลายเท่า

ความหมายเชิงวิศวกรรมคือ

ของเหลวสามารถพาความร้อนปริมาณมากออกจากจุดกำเนิดได้ในปริมาตรที่เล็กกว่าใช้พลังงานพัดลมน้อยกว่าควบคุมอุณหภูมิได้แม่นยำกว่า

ในโลกที่ GPU หนึ่งตัวปล่อยความร้อนหลายร้อยวัตต์ และในหนึ่งแร็คมีหลายสิบตัวการพึ่งลมเพียงอย่างเดียวจึงไม่เพียงพออีกต่อไป

2. ทำไมระบบอากาศเริ่มถึงขีดจำกัด

แม้เทคโนโลยี containment, in-row cooling, rear door heat exchanger จะช่วยเพิ่มขีดความสามารถของระบบอากาศได้มากแต่เมื่อ density เกินระดับหนึ่ง ปัญหาจะเริ่มปรากฏชัด

• Hot spot ควบคุมยาก

• Fan power consumption สูงขึ้นมาก

• ΔT ระหว่าง inlet และ outlet สูงเกินออกแบบ

• ความแตกต่างของอุณหภูมิใน data hall เพิ่มขึ้น

ผลกระทบไม่ได้อยู่แค่ในเชิงเทคนิคมันกระทบค่าไฟฟ้าโดยตรงและกระทบ PUE ซึ่งเป็นตัวชี้วัดประสิทธิภาพหลักของอุตสาหกรรมนี้

3. รูปแบบหลักของ Liquid Cooling

Liquid cooling ไม่ได้มีรูปแบบเดียวแต่มีสถาปัตยกรรมหลายแบบที่เหมาะกับบริบทต่างกัน

3.1 Direct-to-Chip Cooling

ของเหลวถูกส่งผ่านท่อไปยัง cold plate ที่สัมผัส CPU และ GPU โดยตรงความร้อนถูกดูดออกจากแหล่งกำเนิดทันที

ข้อดีสำคัญคือ

• สามารถลดภาระระบบลมได้อย่างมาก

• และยังสามารถใช้ร่วมกับ air cooling แบบ hybrid

ความยืดหยุ่นนี้ทำให้เหมาะกับ data center ที่ต้องการ retrofit โดยไม่รื้อระบบทั้งหมด

3.2 Immersion Cooling

อุปกรณ์ IT ถูกจุ่มในของเหลวชนิดไม่เป็นสื่อนำไฟฟ้าความร้อนจากทุกพื้นผิวถูกถ่ายเทสู่ของเหลวโดยตรง

ระบบนี้

• ให้ความสม่ำเสมอในการควบคุมอุณหภูมิ

• ลดการใช้พัดลมภายในเซิร์ฟเวอร์

• และเหมาะกับ cluster AI ความหนาแน่นสูงมาก

อย่างไรก็ตาม การบำรุงรักษาและ workflow ในการเปลี่ยนอุปกรณ์ต้องปรับใหม่ทั้งหมดจึงมักเหมาะกับโครงการใหม่มากกว่าการปรับปรุงอาคารเดิม

4. Infrastructure ที่ต้องคิดแบบใหม่

การเปลี่ยน medium จากอากาศเป็นของเหลวไม่ใช่แค่การเพิ่มท่อเข้าไปใน rack

มันคือการออกแบบระบบความร้อนใหม่ทั้ง ecosystem

องค์ประกอบหลักได้แก่

• Coolant Distribution Unit (CDU)

• ปั๊มน้ำที่ออกแบบ redundancy

• ระบบควบคุมอัตราการไหลและแรงดัน

• Heat exchanger

• ระบบตรวจจับการรั่ว

• ระบบบริหารความเสี่ยงและ SOP ใหม่สำหรับทีม O&M

Reliability กลายเป็นหัวใจสำคัญเพราะ workload AI มีต้นทุน downtime สูงกว่าระบบทั่วไปอย่างมาก

5. ผลกระทบต่อพลังงานและความยั่งยืน

หนึ่งในข้อได้เปรียบที่สำคัญของ liquid cooling คือสามารถทำงานที่อุณหภูมิน้ำสูงกว่าระบบ chiller แบบดั้งเดิม

เมื่อ supply water temperature สูงขึ้น

• โอกาสใช้ free cooling เพิ่มขึ้น

• การพึ่งพา chiller ลดลง

• fan energy ลดลง

ในมุม ESG นี่คือเครื่องมือสำคัญในการควบคุมการปล่อยคาร์บอนของดาต้าเซ็นเตอร์

ในหลายประเทศ การออกแบบที่รองรับ heat reuse

นำความร้อนทิ้งไปใช้ในระบบทำความร้อนอาคาร

กำลังกลายเป็นมาตรฐานใหม่ของดาต้าเซ็นเตอร์สีเขียว

6. มุมมองเชิงอสังหาริมทรัพย์และการลงทุน

สำหรับเจ้าของอาคารและนักลงทุนLiquid cooling มีนัยมากกว่าประสิทธิภาพเชิงเทคนิค

มันคือความสามารถในการรองรับ tenant รุ่นใหม่

AI operator จะถามคำถามเช่น

• รองรับ rack density เท่าไร

• ระบบน้ำรองรับ flow rate สูงสุดเท่าไร

• Redundancy ระดับใด

• โครงสร้างพื้นรับน้ำหนัก immersion tank ได้หรือไม่

สินทรัพย์ที่ไม่สามารถรองรับ liquid cooling มีความเสี่ยง obsolescence สูงในอีก 5–10 ปีข้างหน้า

ในทางกลับกันสินทรัพย์ที่ออกแบบเผื่อ liquid cooling ตั้งแต่ต้น มีความยืดหยุ่นสูงกว่าและมีศักยภาพสร้างรายได้ในระยะยาวมากกว่า

7. ความท้าทายที่ต้องบริหาร

แม้ข้อดีชัดเจนการนำ liquid cooling มาใช้ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ

• CapEx เริ่มต้นสูงกว่า

• ความซับซ้อนของระบบท่อ

• ความต้องการบุคลากรที่มีทักษะเฉพาะ

• การจัดการความเสี่ยงการรั่ว

การ retrofit อาคารเก่าต้องตรวจสอบโครงสร้างพื้นเส้นทางท่อพื้นที่สำหรับ CDUและการเชื่อมต่อกับระบบ chilled water เดิม

8. Hybrid Cooling: ทางสายกลางที่ใช้งานได้จริง

ในหลายกรณี Hybrid cooling คือคำตอบที่สมดุล

Rack สำหรับ AI ใช้ liquid cooling

Rack ทั่วไปยังใช้ air cooling

แนวทางนี้ช่วยให้

• ควบคุมงบประมาณ

• เพิ่ม flexibility

• ปรับขยายตามการเติบโตของ workload

นี่คือแนวทางที่ data center หลายแห่งกำลังเลือกใช้

9. แนวโน้มในอีกสิบปีข้างหน้า

Rack density จะเพิ่มขึ้น

AI workload จะเป็นสัดส่วนหลัก

ต้นทุนพลังงานจะมีบทบาทเชิงกลยุทธ์มากขึ้น

ข้อกำหนดด้าน ESG จะเข้มงวดขึ้น

Liquid cooling จะค่อย ๆ กลายเป็นมาตรฐานใหม่โดยเฉพาะใน hyperscale และ AI-focused data center

คำถามสำคัญไม่ใช่ว่า “จะใช้หรือไม่”แต่คือ “จะเตรียมโครงสร้างพื้นฐานให้พร้อมอย่างไรตั้งแต่วันนี้”

10. บทสรุป

ในอดีต ดาต้าเซ็นเตอร์แข่งขันกันที่ความเร็วของเครือข่ายต่อมาคือความเสถียรของระบบไฟฟ้าวันนี้ การแข่งขันเริ่มขยับมาที่ “การจัดการความร้อน”

Liquid cooling ไม่ได้เป็นเพียงทางเลือกทางวิศวกรรมมันคือโครงสร้างพื้นฐานของเศรษฐกิจ AI

สำหรับผู้พัฒนา ผู้บริหารสินทรัพย์ และนักลงทุนการเข้าใจเทคโนโลยีนี้อย่างลึกซึ้งไม่ใช่แค่การตามเทรนด์

มันคือการรักษาความสามารถในการแข่งขันของสินทรัพย์ในระยะยาวในโลกที่ความร้อนคือข้อจำกัดและการจัดการความร้อนอย่างชาญฉลาด คือข้อได้เปรียบเชิงกลยุทธ์